Bouworde Vlaanderen VZW

  • slide
  • slide

IBO Geschiedenis

Internationale Bouworde, kortweg IBO, kende haar ontstaan in de schoot van Bouworde Vlaanderen. De geschiedenis van IBO is niet los te bekijken van de gebeurtenissen in Europa. In deze pagina's schetsen we de geschiedenis van haar ontstaan tot vandaag.

Het ontstaan

Paasvakantie 1953: 100 vrijwilligers, allen studenten van Vlaamse jezuïetenscholen trekken naar het Duitse Münster. Zij zijn ingegaan op een oproep van Philip ‘Werenfried’ van Straaten, beter bekend als de Spekpater, om 'Siedlungen' te gaan bouwen voor Duitse vluchtelingen.

Die vluchtelingen behoorden tot de 17 miljoen Volksduitsers (Sileziërs, Sudetenduitsers, Oostpruisen, ...) die na de tweede wereldoorlog uit de Oostbloklanden verdreven waren omwille van hun etnische overeenkomst met “de vijand”. In het platgebombardeerde (West-) Duitsland hadden ze slechts bittere armoede gevonden. Totaal ontredderd en zonder enig perspectief huisden ze in noodbarakken, ondergrondse bunkers en in de zgn. Nissenhütten, krotwoningen uit staalplaat. Omdat hij deze situatie een schande vond voor het christelijke Europa stichtte de norbertijner pater Werenfried van Straaten Oostpriesterhulp en startte hij een enorme bedelactie. Behalve geld kon hij in de Vlaamse landbouwmaatschappij gretig spek inzamelen. Zijn koosnaam ‘de Spekpater’ was een feit.  Via de rugzakpriesters, de rondreizende priesters in de diaspora bezorgde Oostpriesterhulp materiële en morele steun aan de ontheemden.

Het bouwkamp in Münster, van 6 april tot 18 april 1953, was een logisch uitvloeisel van die acties. De West-Duitse regering was immers een hulpprogramma begonnen waarbij de vluchtelingen goedkope leningen voor een eigen huis konden krijgen op voorwaarde dat ze zelf een groot aantal arbeidsuren zouden presteren. Onder die voorwaarde dreigden de zwaksten (weduwen, zieken, ouden) uit de boot te vallen. Zonder hulp van buitenuit waren zij gedoemd in de ellendige omstandigheden van de vluchtelingenkampen te blijven 'wonen'. Vandaar het idee om die arbeidsuren door jonge (Vlaamse) vrijwilligers te laten presteren. Het werd een succes. De organisatie Bouworde was een feit. Datzelfde jaar trokken nog eens 500 bouwgezellen het karakteristieke witte werkplunje aan.

Het jaar nadien werkten 2000 bouwgezellen in Duitsland (meer dan 1300 van hen waren Vlamingen) en nog eens 103, allen Vlamingen, in Oostenrijk.

In 1955 telde men reeds 3036 vrijwilligers (tweederden waren Vlamingen) op projecten in Duitsland, Oostenrijk, België en Frankrijk. De oorspronkelijke hulp aan vluchtelingen in de Duitse Siedlungen werd daarmee uitgebreid tot hulp aan andere sociaal benadeelde en uitgesloten groepen in Europa. In Frankrijk werd er gewerkt voor de daklozen in de ‘bidonvilles', de ’Castors' voor wie ook Abbé Pierre zich inzette. Het jaar nadien breidde de Bouworde haar werkterrein uit naar Nederland, Italië en Spanje. De Duitse Siedlungen bleven evenwel nog jaren het gros van de bouwgezellen aantrekken. Namen als Waldkappel, Oldenburg, Seckach en zovele andere roepen bij zeer vele oud-bouwgezellen massa's herinneringen op.

Bloei in 1950-1960

Het succes van de Bouworde was overdonderend. Niet in het minst dankzij de bezielende leiding van Maurits Nachtergaele en de enthousiaste inzet van zijn medewerkers. Jaar na jaar steeg het aantal bouwgezellen en in Tongerlo, de thuisbasis van Oostpriesterhulp en Bouworde, stroomden de hulpaanvragen binnen. Om de activiteiten ter plaatse beter te kunnen coördineren en opvolgen, kwamen er in de diverse landen waar Bouworde actief was, deelsecretariaten. Zij stonden mede in voor de selectie van de projecten, de propaganda en de rekrutering van de bouwgezellen. Spoedig bleek dat de bouwkampen te kort waren (3 tot 4 weken) om efficiënt te werken. Er was nood aan een grotere permanentie. In 1956 werd dan ook het SIBO, het Seculier Instituut van de Bouworde, gesticht en in 1958 traden de eerste langerblijvenden aan.

Het SIBO herbergde de permanente bouwgezellen, lekenbroeders die zich in principe hun leven lang in Bouworde engageren. Zij krijgen een 2 jaar durende vorming en hernieuwen dan om het jaar hun geloften. Langerblijvenden zetten zich voor een bepaalde periode (aanvankelijk minimum 1 jaar, later ook korter) in. Beide groepen werden overal in Europa op grote bouwprojecten ingezet.

Was de nood in Europa groot, in de Derde-Wereldlanden was ze nog schrijnender. Geen wonder dat de Bouworde ook daar spoedig actief werd. In 1957 werden de eerste bouwkampen georganiseerd in Zaïre, toen nog Belgisch-Kongo. In 1959, drie jaar na zijn ontstaan, trok het SIBO naar Togo en Tanzanië.

Was de Bouworde in 1956 al een zelfstandige organisatie geworden, met vzw-statuut vanaf 1958, in 1960 werden de banden met Oostpriesterhulp helemaal verbroken. Onoverbrugbare meningsverschillen met de Spekpater over aanpak en de te volgen weg lagen aan de basis van de breuk. In 1962 kreeg de Internationale Bouworde (IBO) rechtspersoonlijkheid als internationale vereniging volgens Belgisch recht. De werking van de nationale secretariaten en het SIBO werden voortaan gecoördineerd vanuit een internationaal secretariaat te Leuven (later vanuit Nijmegen, Nederland; sinds het najaar van 2003 opnieuw vanuit Leuven).

In de jaren '60 had de Bouworde volop de wind in de zeilen. Het jaarlijks aantal bouwgezellen steeg tot boven de 7000 en ook de langerblijvenden en het SIBO zagen hun rangen gestaag aangroeien. De Bouworde breidde haar actieterrein gevoelig uit. In alsmaar meer landen werden er bouwkampen georganiseerd: Denemarken, Zweden, Noorwegen, Algerije, Israël, Tsjechoslovakije. Er kwamen secretariaten in ontwikkelingslanden: Zaïre, Rwanda, Curaçao, Suriname, Venezuela.
Daarmee groeide 'ontwikkelingssamenwerking' uit tot een belangrijke pijler binnen de Bouworde, naast de (grotendeels Europese) werkkampen.

In Zaïre werden de mensen van het SIBO trouwens zo overvraagd dat er vanaf 1962 uit de langerblijvenden vrijwilligers gerecruteerd werden om gedurende 2 jaar als ontwikkelingshelper mee te werken. Later zouden ook vrijwilligers die geen Bouworde-ervaring hadden, ingeschakeld worden.

Om al dat vrijwilligerswerk te ondersteunen en uit te diepen werd in 1964 in het Limburgse Heusden begonnen met de bouw van het internationale Bouwordecentrum. Dat centrum zou fungeren als opleidings-, ontmoetings- en bezinningscentrum voor de langerblijvenden, het SIBO en 'externe' ontwikkelingshelpers.
De erkenning voor het gepresteerde werk bleef niet uit. Bij het tienjarig bestaan van de Bouworde kwamen er gelukwensen van de paus, een tiental kardinalen en verscheidene staatshoofden, onder wie president Kennedy. In 1964 werden bestuursleden en medewerkers in audiëntie ontvangen door paus Paulus VI en in 1972 kreeg de Internationale Bouworde de prestigieuze Albert Schweitzerprijs voor haar inzet voor de mensheid.

Evolutie in de jaren 1970

Na de onafgebroken groei in de jaren '50 en '60 brachten de jaren '70 op internationaal vlak consolidatie.
De echt grote projecten met massale inzet van bouwgezellen hadden hun tijd gehad. De secretariaten opteerden hoe langer hoe meer voor kleinschaligheid en dus beperkte groepen. Het SIBO ondervond de gevolgen van de secularisatie en had het steeds moeilijker om nieuwe leden aan te trekken.

De werkgroep ontwikkelingssamenwerking groeide uit tot een aparte organisatie binnen IBO: COOPIBO (COOPeratie van de Internationale BouwOrde), en kreeg in 1976 rechtspersoonlijkheid. Later zou Coopibo opgaan in Vredeseilanden.

Nationaal gezien ontwikkelde zich in de jaren '70 in diverse landen een sterke regionale werking. In België, Italië, Frankrijk, Spanje en Duitsland zagen plaatselijke Bouwordegroepen het licht.
In Vlaanderen werd de kaart van de telebouworde getrokken door een enthousiaste Klem Bellinckx, de toenmalige hoofdaalmoezenier. Op 1 jaar tijd ('69-'70) ontstonden er 40 Vlaamse telekernen, die zich in hun eigen omgeving inzetten voor kansarmen. Vele kernen beperkten zich niet tot het louter 'opsmukken van woningen', maar plaatsten - in de geest van Helder Camara en Paulo Freire - de huisvestingsproblematiek in een brede maatschappelijke context. Ten behoeve van de begeleiding en de vorming van die plaatselijke groepen werd in 1973 het vormingsinstituut Samen opgericht.

Diversiteit in de jaren 1980

Vanaf 1977 bestond er niet langer een uitgebreid secretariaat van de IBO. De uitwisseling van bouwkampen en vrijwilligers werd voortaan georganiseerd via halfjaarlijkse samenkomsten van de verschillende landen. Gezien haar eigen actieterrein verliet COOPIBO na enkele jaren (in 1988) definitief de IBO.

Enkele landen kregen in de loop van de daaropvolgende jaren met ernstige financiële moeilijkheden af te rekenen en moesten hun activiteiten stopzetten: Venezuela, Ierland, Spanje, Portugal. De andere landen gingen verder met het organiseren van bouwkampen waarbij enkele een eigen, stevige dynamiek ontwikkelden. Zo bouwde het Italiaanse secretariaat naast de bouwkampwerking een eigen structuur van ontwikkelingssamenwerking (o.a. in India) uit. De Zaïrese Bouworde kende, ondanks de rampzalige economische situatie van het land, een grote groei: naast bouwkampen hadden ze hun eigen langerblijvenden en permanente bouwgezellen.

Vlaanderen, dat niet alleen het stichtend lid van de Bouworde was, maar ook altijd de voortrekker en de sterkste partner was geweest, had helemaal geen moeite om op eigen benen te staan. Een uitgebreide voorstelling van de Vlaamse Bouworde vind je elders op deze site. Hier volstaat een kort overzicht.

Naar de sterke opkomst van de telebouworde verwezen we hierboven reeds. De langerblijvenden werking kende in de jaren '80 zo'n uitbreiding dat ze 'geregionaliseerd' werd. Eind van de jaren '80 begon een samenwerking met 'Weerwerk', waar de langdurig werklozen hun (bouw)opleiding op projecten van Bouworde kregen. Eveneens in de jaren '80 werd gestart met bouwbezinningskampen als alternatief voor de klassieke bezinningsdagen van scholen. Deze succesvolle deelwerking werd in 2001 stopgezet omdat ze niet langer binnen het decreet paste.

Wat de bouwkampen betreft, kon het aantal bouwgezellen gestabiliseerd worden op zo'n 700 per jaar. De Vlaamse Bouworde beperkte zich daarbij niet alleen tot uitwisselingen met de IBO-landen, maar ontwikkelde intense contacten met andere landen. Zo kende zij een sterke Oost-Europa werking onder inspiratie van wijlen Daniël Evrard (gevangenisaalmoezenier te Dendermonde): vanaf 1969 in ex-Joegoslavië, vanaf 1972 in Polen en vanaf 1980 in Hongarije. Na de val van de communistische dictaturen in 1989 werd het actieterrein uitgebreid naar Roemenië, Tsjechoslovakije, Litouwen en Rusland.

Naar een hernieuwde profilering?

De ineenstorting van de Oost- en Centraal-Europese dictaturen opende ook voor de Internationale Bouworde nieuwe perspectieven. Een eerste tastbaar resultaat hiervan is dat het aantal deelnemers aan bouwkampen in Centraal- en Oost-Europa vanaf 1990 voortdurend in stijgende lijn gaat. In 1992 werd een eerste “ex-Oostblok”- land lid van de IBO, nl. Hongarije.

In 1989 startte IBO ook met 'all-year-round-workcamps'. Bedoeling was om ook buiten de klassieke bouwkampmaanden internationale groepen vrijwilligers in te zetten. Elke maand wordt daartoe in één van de IBO-landen een bouwkamp georganiseerd, voorlopig door telkens één groep bouwgezellen.

De toekomst zal uitwijzen of de Internationale Bouworde voldoende veerkracht heeft om op nieuwe kansen en mogelijkheden te reageren en of zij zichzelf daartoe opnieuw moet en/of zal profileren.

In de loop van de voorbije 60 jaar telde Internationale Bouworde 165.000 bouwgezellen. Zo'n 68.000 van hen waren Vlamingen, dus ruim een derde.
Tel daarbij nog de inzet van de mensen van SIBO, COOPIBO, telebouworde en de langerblijvenden en u begrijpt dat het aantal werkuren in de (vele) miljoenen loopt.
Duizenden huizen, kerken, scholen, M.P.I.'s, dispensaria, ...werden gebouwd, verbouwd of verfraaid. Het economisch 'nut' is onbecijferbaar.
Gelet op deze enorme cijfers weet Bouworde dat zij vele duizenden mensen heeft kunnen en mogen helpen. Maar er ook heel veel voor heeft teruggekregen. En er voor gaat om dat ook (over)morgen te mogen doen.

 

Schrijf je in!

Kalender

18/10 : Bezoek de infostand - VUB Go Abroad
Gebeten door vrijwilligerswerk & benieuwd naar wat Bouwo ... meer info
18/10 : Bezoek de infostand - KUL Go International
Gebeten door vrijwilligerswerk & benieuwd naar wat Bouwo ... meer info
21/10 : Bezoek ons tijdens Go Strange!
Gebeten door vrijwilligerswerk & benieuwd naar wat Bouwo ... meer info
Bekijk kalender

Nieuwsbrief

* verplichte velden
/ /

Doe meer

Er zijn verschillende mogelijkheden om méér te doen voor Bouworde vzw. Onder het motto 'vele handen maken licht werk' dragen wij alle initiatieven een bijzonder warm hart toe ... meer info